Reisdagboek Dr. WimTheuvenet
januari/februari 2008- Myanmar
Hyderabad 30 januari 2008
Zojuist heeft een
slimme Indiase meneer mijn laptop aangesloten in het Novotel in Hyderabad;
hoofdstad van Andhra Pradesh, India. Hyderabad noemen ze de “Silicon Valley” van India vanwege
alle bedrijven die zich met computertechnologie bezig houden. Ben hier vanmorgen
aangekomen voor het 17e Internationale Lepra Congres wat eens in de
vier jaar wordt gehouden.
Het wemelt nu
hier in Hyderabad van de leprologen, alleen al zo'n 2000 in het
Novotel Convention Center, die enorm
opgewonden raken als je Mycobacterium leprae roept, en dan direct en
enthousiast met hun hoofd gaan wiebelen, want de meesten zijn Indiërs, hoewel er
leprologen van rondom de hele wereld hier samen gekomen zijn voor dit 17e
Internationale Lepra Congres. Ben op het laatste moment gevraagd om voorzitter
te zijn van 2 sessies over respectievelijk “ Clinical Aspects” en “ Prevention
of Impairment and Disability and Rehabilitation (POID)” elk met gemiddeld 12
presentaties en allemaal beginnend na 16.00 uur, ik vrees een niet erg populair
tijdstip als je weet dat het dagprogramma al om 08.00 uur begint. De eerste
sessie gaat dus over een onderwerp waar ik relatief weinig van af weet en
heb daarom thuis fors in de literatuur moeten duiken; het tweede onderwerp
heeft al jaren mijn hart. Het is al even lang een essentieel onderdeel van de
cursussen (POID en Reconstructieve Chirurgie bij lepra problematiek) die ik
geef en is dus meer vertrouwd terrein. Hiernaast houd ik zelf 2 voordrachten
die beide voor de chirurgisch ingewijden zijn: de "The paper grip
test" voor het aantonen van (hopelijk vroege) uitval van intrinsieke
(“kleine”) spieren van je voet (handig als je bij een verlamming van deze
kleine voetspieren je voeten niet wilt verliezen), en "Tuning of the
individual fingers when performing a tendon tranfer for claw hand
correction", de titel spreekt voor zich. Het congres is inhoudelijk tot nu
toe best prima met veel presentaties van veldwerkers en patiënten, maar zoals
bij elk congres wordt er naar de mening van elke chirurg ook veel
geleuterd...echt soms eindeloos, maar toch…. Ik heb al een groot aantal nieuwe
en leerzame dingen gehoord. Wisten jullie b.v dat een langduriger Multi Drug
Therapy de periodes met Erythema Nodosum Leprosum en type II reacties lijken te
bekorten??
En plots stond daar
in de Novotel hal Raj Kumar; een leprapatiënt die als kind ooit bij ons in het
Anandaban ziekenhuis in Nepal kwam. Met een korte tussenpoos stonden er destijd
2 meisjes naast hem, Ganga en Suraj Kala, die beiden ook lepra bleken te
hebben. Ze durfden bij binnenkomst niet te vertellen dat ze uit één familie
kwamen omdat ze bang waren dat ze dan niet allemaal voor behandeling
geaccepteerd zouden worden. Met wat steun heeft Raj Kumar farmacie gestudeerd
en nu is hij directeur van een zelf opgerichte hulporganisatie die Nepalese
zwerfkinderen opvangt. Zijn neuropathische knie is stijf gezet, zijn
geopereerde been een handvol centimeters korter en zijn vingers hebben de vorm
van kroketjes, maar er stond een prachtmens te stralen.
Hyderabad 2 februari
Op mijn batch stond
per abuis dat ik namens de “Israël Hansen Disease Center” kom en zij zijn
vertegenwoordigd met 2 dames en hun directeur. Na het Gala van gisterenavond.
vertelden de dames dat zij lopend naar hun hotel terug gingen omdat het
ondertussen sabbat was geworden. De route was hun uitgelegd. Als goede
padvinder ben ik met ze mee terug gelopen, zigzaggend tussen scooters en
riksja’s door die ons al toeterend in zwermen omringden. Onderweg was er soms
tijd om met de dames een boom op te zetten en ik heb ruim mijn belangstelling
op hen mogen botvieren. Ze zijn beiden al 6 resp 5 maal grootmoeder. In hun
ziekenhuis werken de dokters tijdens de sabbat met “niet-permanente” inkt waardoor de gemaakte notities
automatisch na 2 dagen verdwijnen!! Het zijn beiden zeer betrokken mensen.
Helaas was er geen tijd om te vragen hoe zij in het Palestijns-Israëlische
conflict staan en hoe dit volgens hen opgelost moet worden.
Hyderabad 3 februari 2008
Het congres gaat
alweer de laatste dag in; nog 1 voordracht vanmiddag over zoals al genoemd de “Tuning
the fingers when performing a claw hand correction”. Ik vreesde dat er als
toehoorders nog een kat en hond overblijven en de voorzitter mij zou vragen om
het licht uit te doen; achteraf viel dat dik mee en was er toch forse
belangstelling met veel goede vragen. Vanavond een etentje met alle TLM staf en
daarna om 10 uur naar de airport voor de reis via Kuala Lumpur en Yangon, naar het
Christian Leprosy Hosptal Mawlamyine, waar ik over 36 uur hoop aan te komen.
Evaluerend was het een goed congres ook vanwege de vele inspirerende mensen die
met veel liefde op de echte werkvloer hun werk doen.
Maandag 4 februari 2008
Vanochtend om 01.20
uur weer uit Hyderabad vertrokken en via Kuala Lumpur naar Yangon (Rangoon)
gevlogen en om 11.20 uur lokale tijd er aangekomen. Afgehaald door Jo Griffith;
Dr.Mike Griffith vliegt met Dr.Maureen (beiden van TLM Myanmar) via Delhi en
komt later aan. Douches zijn vast ooit in de hemel uitgevonden want na ruim 24 uur in dezelfde kleren te
zijn geweest, heb ik heerlijk gedoucht en mij in de schone kleren gestoken!!! Na
de enorme verkeersdrukte, alle wolken uitlaatgassen en het kabaal van Hydrabad,
is Rangoon wat dat betreft een verademing. Mike en Job hebben hun oude flat
ingeruild voor een gewoon huis in een rustige buurt. Na het sturen van een
E-mail naar huis dat ik goed ben aangekomen, heb ik de buurt verkend. Jo toonde
enige verbazing dat ik zonder paraplu tegen de zon op stap ging, maar weer even
in schone buitenlucht de benen kunnen strekken was te uitnodigend om te laten
schieten! Op straat de tropische geuren, de altijd keurig geklede Birmezen,
vrouwen met de gele Tanakapoeder op hun gezicht tegen de zon en huidirritaties,
en de kaalgeschoren monniken in hun wijnrode klederdracht. Het is
waarschijnlijk hier tijd voor de vogels om hun nesten te gaan bouwen, want rond
Mike en Jo’s huis is het een leven van belang en worden takjes af en aan
gevlogen. Straks pakken we de nachtbus naar Mawlamyine waar we morgenochtend
zullen aankomen.
dinsdag 5 februari 2008
De bustocht naar
Mawlamyine verliep voorspoedig. Dr. Maureen, de Superintendent van Mawlamyine
Christian Leprosy Hospital (MCLH) heeft sinds India last van een forse
bronchitis en gebruikt al 5 dagen antibiotica, helaas tot nu toe zonder
merkbare verbetering. Gelukkig nam haar kortademigheid wat af naarmate we
verder van Yangon verwijderd raakten. Onderweg spraken we over o.a haar in
Hyderabad aangewakkerde passie voor Community Based Rehabilitation (CBR).
Dr.Maureen was gespannen want vlak voor ons vertrek vertelde Mike dat de
officiële toestemming voor de cursus (nog) niet rond was. Om die reden zullen
helaas geen artsen door het Ministry of Health naar de cursus gestuurd worden.
Een prettige bijkomstigheid is dat ik me nu volledig op de verdere bijscholing
van Dr.Maureen en van de twee nieuwe Birmese artsen van het MCLH kan richten,
Dr Saw Sar Mu Lar en Dr.Naw Hlar Phaw.
Na aankomst in het
vertrouwde Attran Hotel opgefrist, uitgepakt en het muskietennet opgehangen.
Daarna naar het ziekenhuis waar na introductie aan de nieuwe staf, meteen met
de zaalvisites begonnen werd om z.s.m. een overzicht te krijgen van alle
patiënten die voor operatie in
aanmerking komen. Al weken lang was het bekend dat deze cursus gehouden zou
worden en net zoals in de voorgaande jaren waren de zalen gevuld met mensen met
een verscheidenheid aan afwijkingen, die heel graag geopereerd wilden worden.
We zagen er vandaag 59. Het was een verassing te horen dat Dr.Maureen de beide
nieuwe artsen al een hoop had geleerd zoals het plaatsen van regionaal
anesthesie en de “septische” chirurgie voor voetulcera! Dr.Maureen werd zelf na
haar pensionering als huisarts gevraagd om Superintendent van het Mawlamyine
Christian Leprosy Hospital te worden. Zij werkt er nu 3 jaar en omdat er
niemand anders aanwezig was om de vele operaties te doen, is zij twee jaar
geleden begonnen met de training hierin. In beide afgelopen cursussen hebben we
samen opgewerkt en zij blijkt een natuurtalent met een enorm gevoel voor het
voorzichtig en “anatomisch”vrij maken het weefsel dat ze opereert, wat dat
betreft steekt ze de orthopeden en chirurgen die aan de eerdere cursussen
meededen, makkelijk naar de kroon.
Na selectie werden
18 patiënten op de voorrangslijst geplaatst en nog een 15 op de reservelijst,
dit in de wetenschap dat gedurende de hele chirurgische cursus dagelijks zich
nieuwe spoedpatiënten op de polikliniek zullen melden. We zagen naast de grote
aantallen leprapatiënten een aantal patiënten met forse brandwondcontracturen,
een volwassene en drie kinderen met een hazenlip, decubitus, patiënten met
doorligplekken door dwarslaesies, een gefixeerde spitsvoet na een ernstige
infectie bij de kuit, verlammingen van benen waarschijnlijk door geïnfecteerde
vitamine injecties op kleuterleeftijd etc. Halverwege de poli kwam onze vriend
Dr.U Thein Oo, de chirurg in het plaatselijke ziekenhuis, binnenvallen. Hij zag
op ons verzoek een patiënte met een fors struma. Ik vraag me af of hij weet dat
de cursus niet goedgekeurd is want contact met buitenlanders moet officieel in
Birma goedgekeurd worden.
Heb samen met de
Matron (Hoofdzuster) en Dr.Saw, Ma Nila Win opgezocht en een gesprek met haar
gehad. Ma Nila Win is het meisje dat vorig jaar vanwege haar voetulcus door een
bezoekend “consultant” wekenlang absolute bedrust kreeg voorgeschreven. Ik wist
vorig jaar Dr.Maureen te overtuigen om Nila nog een kans te geven en onderwijl
heeft zij leren naaien. Voor niet al teveel geld is een naaimachine, een stukje
grond en misschien zelfs een huisje te bekostigen waar Nila en een vriendin een
naaiatelier kunnen beginnen. Dr.Saw beloofde een berekening van alle kosten te
maken.
Dit is mijn derde
echte bezoek aan dit ziekenhuis en opnieuw ben ik erg onder de indruk van alle
nieuwe verbeteringen. Het ZH maakt nu haar eigen rolstoelen, er is een systeem
voor de bijscholing van patiënten in diverse richtingen o.a voor het leren
lezen en schrijven door de vele analfabeten, en het ZH biedt een aantal erg
praktijk gerichte cursussen om een nieuw beroep te kunnen leren. Via een
Nederlandse donatie werd een onderkomen voor cursisten en hun familie gebouwd,
er is een budget voor microkredieten, een community transformation center etc.
Het hele ziekenhuis is nu voor rolstoelen toegankelijk. Na decennia van
stagnatie gaat het ziekenhuis de laatste jaren als een speer vooruit en wordt
het een voorbeeld- ziekenhuis binnen TLM, waar een patiënt na het moment van binnenkomst met kennis en zorg medicamenteus behandeld
wordt, een beroep en zelfstandigheid aangeleerd krijgt en met vaak een hoop
meer zelfvertrouwen, weer op de rails gezet wordt! Mike zit nog in Yangon en met
een goed boek heb ik alleen op het Attran terras gegeten. Moet nog de lessen
voor morgen voorbereiden. Ben hier in Mawlamyine vrijwel onbereikbaar want er
is geen E-mail of telefoon naar het buitenland mogelijk en ook mijn mobiele
telefoon kan alleen als wekker gebruikt worden. Hoop dat het thuis goed gaat en
ben blij dat Jo in Yangon gelukkig wel berichten uit Nederland kan ontvangen en
zo nodig doorgeven. Ben nu een week van huis en hoop dat mijn “geliefden” het
goed maken.
Woensdag 6 februari
De artsen van het
ziekenhuis waren vanochtend afwezig in verband met een verplicht aanwezig zijn
bij een Leprosy Control Programme Meeting van de overheid, met wie de
samenwerking overigens nu zeer constructief verloopt. Omdat ik geen officiële
toestemming heb om deze cursus te geven was ik niet uitgenodigd, en had ik de
ochtend deels de handen vrij om de cursus verder voor te bereiden. Om 08.00 uur
eerst de dagopening waarbij het met een gitaar duidelijk meer swingend toeging
dan voorheen. Dit is een van de weinige kerken waar ik me op mijn plek voel. De
ouderling is een oudere lepra patiënt met een grote blauwe zonnebril en hij
schudt me weer enthousiast de hand tussen zijn handpalmen, want vingers heeft
hij niet meer. Zijn lach is aanstekelijk en zijn stem kraakt als een oude
schoen omdat de lepra ook zijn gehemelte heeft aangetast.
Naar schatting
heeft hij nog vier tanden over, en een orthodontist in Nederland zou er weken
werk aan kunnen hebben. Een serie nieuwe patiënten in de OPD gezien en met de
Matron de operatie programma’s voor de komende week gemaakt. Na de lunch en na
terugkomst van alle artsen hebben we samen met een deel van de staf een stuk
theorie doorgesproken over voetproblemen die door lepra kunnen ontstaan d.w.z.
de normale functionele anatomie, de afwijkingen veroorzaakt door lepra,
methoden voor vroeg-diagnostiek van onder andere een krachtsverlies van de
kleine voetspieren. Dr.Maureen haar gezondheid lijkt iets beter, maar iedereen
hoest en kucht hier.
Na afloop het CBR
werk uitgebreid doorgenomen want een operatie is maar een kleine schakel op weg
naar een nieuw en zelfstandig leven. Er worden huisjes gebouwd en bij een
follow-up van 2 jaar blijken van de 120 patiënten die voor zo’n huisje een
microkrediet kregen, 115/120 ( d.w.z. 95 %!) in staat zijn om de schuld van hun
microkrediet af te lossen. Een fantastische prestatie!! Het blijft echter voor
allemaal sappelen.
Een stukje grond
van ongeveer 7 x 10 meter
kost U.S.$ 200, een rieten huisje van 3 x 4 meter met bladerdak zo’n
$350. Voor een goede $550 (ongeveer 370 Euro) heb je dus huisje met de
ruimte van mijn studentenkamer, en in deze ruimte leeft vaak een gezin met
meerdere kinderen. Het lijkt allemaal spotgoedkoop maar het is toch een boel
geld als je het als patiënt via je microkrediet moet terug betalen. Het verwart
me dat je voor de prijs van een simpele fiets in Nederland je hier een lapje
grond met huisje kunt kopen en zo een gezin weer een kans kunt geven om een
eigen bestaan op te bouwen.
Dr.Maureen is net
als ik van mening dat de stukjes land dat het ziekenhuis voor de patiënten
koopt, ook naar lokale maatstaven, eigenlijk iets te klein is. Iets grotere
stukjes land/huisjes zijn echter duurder en dus moeilijker af te betalen. We
zijn door 2 dorpjes met leprapatiënten gelopen en sommigen van hen hebben nu
een belangrijke functie in hun gemeenschap of zelfs een baan in het ziekenhuis.
De meer “welgestelden” hebben een golfplaten dak wat weer zo’n € 125,00 kost
maar wel 5 jaren mee gaat en een blader dak maar 2 jaar. Vlakbij deze dorpjes
zijn mogelijk nog andere stukken land te koop en er zal geïnformeerd worden wat
zo’n stuk land kost waar een 40(!) huisjes een plek kunnen krijgen; er is een
prijs van € 10.000 genoemd.
donderdag 7 februari
We hebben weer de
hele dag geopereerd, met name correcties van brandwond contracturen met het
plaatsen van volledige dikte huidtransplantaten die we uit de lies nemen. Een
aantal patiënten heeft drukplekken omdat hun onderbeenprothese niet goed paste,
of omdat ze een dwarslaesie hebben en er te weinig aandacht is besteed aan
preventie van drukplekken. Afspraken voor meer effectieve preventie worden
gemaakt . Dr. Saw en Dr.Naw zijn erg enthousiast en noemden aan het eind van de
dag dat ze nog zeker niet moe waren, beiden proberen ze bij voor hun nieuwe
operaties te kunnen assisteren.. Het ziekenhuis heeft sinds enige tijd een
spiritual officer die vanochtend met een gebed in de OK de dag opende. Na
terugkeer in het Attran Hotel de prachtige zonsondergang over de rivier en de
heuvels gezien, bloedrood met sierlijke vissers prauwen op de voorgrond, echt
een plaatje uit de reisgids.
vrijdag 8 februari 2008
We hebben weer de
hele dag geopereerd en tussendoor in de OPD een aantal patiënten gezien. De
eerste patiënt had een klapvoet waarvoor een tibialis posterior transfer (TPT) werd
uitgevoerd. Dr.Maureen heeft deze operatie na mijn eerste cursus zelfstandig
gedaan. Het bleek dat zij daarna als referentie Fritschi’s boek “ Surgical Reconstruction and
Rehabilitation in Rehabilitation in Leprosy” had nageslagen en voor de mediale
insertie de extensor hallucis had gebruikt in plaats van de tibialis anterior
pees. Deze strekker van de grote teen is naar mijn mening minder geschikt omdat
een deel van de trekkracht van de TP pees hiermee verloren gaat door het eerst
strekken van de grote teen. Om dezelfde reden behoort naar mijn mening de
bevestiging aan de extensor digitorum longus pezen ook verankert te worden aan
ook het dorsale retinaculum.(de band die de pezen op hun plek houdt) omdat
anders bij het voetheffen een deel van de uitslag verloren gaat aan het eerst
strekken van de tenen. In een week worden hier waarschijnlijk meer
peestransposities uitgevoerd dan samen in een aantal Universitair Medische
Centra in NL in een heel jaar! Hierna
opereerden we een meisje van 15 jaar die een spitsvoet had opgelopen na een
infectie in de kuit zo’n 13 jaar
geleden. Er was al eerder door een algemeen chirurg geopereerd maar dit zonder
duidelijke verbetering. We hebben
opnieuw een Archilles pees verlenging gedaan en hierboven op een release van
een deel van de soleus spier die verbakken lag in een verlittekend gebied.
Hierna was de dorsiflexie vrijwel gelijk aan de gezonde kant. Voor het
verstevigen van de balans werd de tibialis posterior pees verplaatst naar de tibialis
anterior pees en de voet in maximale dorsiflexie ingegipst voor de duur van 2 maanden. Een
derde patiënte van ook 15 jaar had als kleuter een heet water verbranding bij
beide handen opgelopen met verlittekening aan de pinkkant waardoor beide handen
onder een hoek van bijna 90 graden naar de pinkkant waren vergroeid. Aan de
linker kant werd een release van alle oppervlakkige pinkkant structuren gedaan
en het ontstane gat van 12 bij 10
cm gesloten met een volledig dikte huidtransplantaat uit
de linker lies. Het meisje bleek al jaren de beste van de klas en heeft een
uiterst vertederende glimlach. Ze werd geopereerd onder een axillair block en
lokale verdoving bij de lies en hield zich gedurende de hele operatie meer dan
flink. Als laatste een opponens plastiek voor het herstel van duimfunctie bij
een leprapatiënte van 31 jaar. Sommige patiënten en staf zou je zo een strik
willen omdoen en mee naar huis nemen. Helaas moet je ook erg vaak machteloos
toekijken zoals bij een man in een rolstoel die 5 maanden geleden uit een boom
viel en een complete dwarslaesie opliep en die je aankijkt met een hoopvolle
blik dat je nog iets aan zijn volledig
verlamde benen kunt doen. Of een vrouw van 45 jaar met bulten op haar huid als
bij een neurofibromatosis (m.Recklinghausen) en met een enorme huidslurf van 30 cm over de breedte van
haar achterhoofd. Ze heeft geen pijn, de röntgenfoto van de schedel laat geen
bijzonderheden zien en we hebben geadviseerd af te wachten. We zien een vrouw
die toen ze drie maanden zwanger was en gras aan het snijden was, iets wat van
een dak viel op haar nek kreeg. Ze is nu 6 maanden zwanger en vanaf haar
nek verlamd. We kunnen alleen adviseren
hoe doorligplekken hopelijk voorkomen kunnen worden. Zo komt er veel “zwak,
ziek, misselijk en hopeloos” voorbij waarbij de helft van de patiënten te arm
is om zich ergens anders in Myanmar te laten behandelen, vaak alleen al omdat
de reiskosten te hoog zijn. Tussen de lunch heb ik de artsen gevraagd naar de
lokale gebruiken omdat het me al opgevallen was dat niemand zijn bord hier leeg
eet. Dat blijkt inderdaad een vorm van
beleefdheid. Westerlingen eten wel meestal hun bord (netjes?) leeg en dat wordt
begrepen maar een leeg bord achter laten suggereert hier dat je misschien niet
genoeg te eten hebt gekregen. Er is ook een verschil in gewoontes tussen de
Birmese Christenen en alle andere Birmezen. Een bedanken met twee opgeheven
samengevouwen handen is bij de Christenen “NOT done” omdat het een
niet-christelijk symbool van verering van goden is. Alle verschillende
Godsdiensten blijken hier overigens voorbeeldig naast elkaar te kunnen bestaan,
en je passeert op weg naar het ziekenhuis Hindu tempels van de Birmezen van Indiase afkomst, idem Chinese
tempels, Boeddhistische Pagodes en kloosters, en nogal wat Kerken van
Katholieken, Baptisten, Anglicanen etc. uit vnl. de koloniale tijd. Deze
laatste zien er nu dan ook vaak fors verwaarloosd uit. De lunch is ook een
prima tijd om andere infectieziektes door te praten. Het kwam achteloos ter
sprake dat er vorig jaar in de regentijd en kort voor mijn vorige bezoek, er talloze
mensen met Dengue Fever zijn opgenomen en dat dit een deel van Myanmar is waar
mensen ook vaak last van Malaria hebben. Niemand van de staf slikt hier een
profylaxe voor en grijnzend wordt gesteld dat ze “under protection of God “
staan. De lokale bevolking blijkt goed tegen Dengue en Malaria bestand terwijl
ze verhalen hebben van veel ernstig zieke buitenlanders die bijvoorbeeld naar
Thailand worden uitgevlogen.
zaterdag 9 februari 2008
Vandaag weer de
hele dag geopereerd: diverse peestransposities voor lepra-zenuwuitval,
brandwonden, een lipspleet, een lagopthalmus (niet kunnen sluiten van de ogen
waardoor uitdroging blindheid kan geven) nadat ooit eerder een temporalis
muscle transfer was gedaan, etc.
Dr.Saw en Dr.Naw
nemen alsmaar een groter deel van de operaties voor hun rekening en weren zich
prima. Dr.Maureen hoest minder; kortom, een goede dag. Dr. Oo, de algemeen
chirurg kwam ons assisteren bij een operatie van een brandwond bij een kind
waarvoor ketamine narcose nodig was en bij een ander kind met een tumor bij het
voorhoofd.
Aan het eind van de
dag noemde Dr.Maureen dat ik van harte uitgenodigd was om morgenochtend de
preekbeurt op mij te nemen, iets waar ik absoluut niet niet goed in ben.
Bewonder grenzeloos mensen die over geloof iets zinnigs kunnen zeggen. Maar heb
altijd het gevoel gehad dat ik met mijn handwerk meer kan bijdragen (zie “The
Cry of the Deer”van David Adam over het leven van St.Patrick). Het goede nieuws
is dat ik na de kerk de ziekenhuis auto mee krijg en ik ben van plan om een
hoop geschiedenis en cultuur te gaan fotograferen, dit land is een Mekka voor
fotografen. Bij terugkeer in het Attran Hotel blijkt net een UNHCR delegatie
gearriveerd. Besluit ze te mijden want Dr.Maureen kreeg vandaag weer bezoek van
de Veiligheidsdienst, al de derde keer sinds mijn aankomst, en de afwezigheid
van een officiële toestemming om deze cursus te geven maakt de situatie alleen
nog maar gecompliceerder. De lokale autoriteiten hanteren gelukkig een “wat
niet ziet, wat niet weet, wat niet deert” houding.
Heb merkwaardig
genoeg een pijnlijke en gezwollen rechter enkel met een lokaal pijnpunt naast
mijn archillespees. Hypochonders denken dan allicht aan de eerste manifestatie
van Dengue (ho, ho; wacht even; ook mijn linker enkel is oedemateus)! Samen met
enig irritant kuchen voel ik me vandaag als een tweede hands auto met APK
vraagtekens.
zondag 10 februari 2008
Wat verslapen en
iets verlaat bij Dr.Maureen aan de zondag-ontbijttafel geschoven. De airco van mijn
hotel kamer wordt geplaagd door het constant te lage voltage van het
elektriciteitsnet en is alsmaar bezig met opstarten. Heb ook al met de ramen
open geslapen maar om 05.00 zijn er al gasten wakker die waarschijnlijk vroeg
op stap willen en los hiervan komen ook veel muggen binnen. Wat de temperatuur
betreft maakt het weinig uit; de nacht begint op 30 graden en zakt tot 28
graden in de ochtend. Overdag stak een bries op en heb ik de kamer fors
gelucht.
De echtgenoot van
Dr.Maureen heet Richard, een wat breekbaar ogende man die nu 2 jaar met
pensioen is. Hij werkte tot zijn pensioen als onderwijsinspecteur in Yangon en
mist zijn oude werkomgeving.
In mijn “preek” heb
ik mijn aarzeling benoemd om als arts te preken, niet alleen omdat anderen er
wel voor geleerd hebben maar ook omdat ik altijd huiverig ben geweest om in het
contact met mijn patiënten de schijn van een verband te suggereren tussen mijn
functioneren als arts en mijn persoonlijk levensovertuiging. In Nepal werd vanuit
de Hindu gemeenschap gesuggereerd dat leprapatiënten alleen in Anandaban
geholpen zouden worden als ze bereid waren om eerst Christen te worden; een
vals gerucht waarvoor ik in die tijd (terecht) op het matje geroepen werd bij
de Minister van Volksgezondheid. Heb haar toen verontwaardigd aangeboden om nog
op dezelfde avond dat zo’n beschuldiging hard gemaakt zou kunnen worden, Nepal
acuut te verlaten.
In Lukas 14 vers 12
noemt Jezus dat als je een groot feest geeft, je niet je beste vrienden, je
invloedrijke relaties etc moet uitnodigen omdat die zich geroepen zullen voelen
om hierna ook jou uit te nodigen, maar juist hen die geen cent te makken
hebben, de invaliden en de blinden want zij hebben geen mogelijkheid van
“wederkerigheid” en daarin schuilt dan juist de pure waarde van zo’n actie. Een
gedachten gang die net zoals veel revolutionaire uitspraken in de bijbel ook na
2000 jaar door de meesten van ons (ik ben er zeker een van) nog steeds
niet begrepen wordt, nog steeds ruim
stof tot nadenken geeft en dus prima aansluiting bood voor een pleidooi voor
het verstrekken van ruimhartige microkredieten voor de anders kansloze armen
die je hier tegenkomt.
Noemde ook dat onze
dochter Anna op de laatste
Oudejaarsavond uit de dichte mist 2 met hun auto vastgelopen ouderen opviste en
voor overnachten mee naar ons huis bracht. Ben nog steeds trots op haar als ik
aan dat voorval denk. Onze kinderen kun je niet beschuldigen dat ze academisch
hoog begaafd zijn (hun studies gaan met enig haperen overigens prima), maar het
feit dat ze niet weglopen voor hun sociale verantwoordelijkheid, vinden we belangrijker dan welk eredoctoraat
dan ook.
Na de kerkdienst
een vijftal oude kerken in Mawlamyine gefotografeerd, d.w.z. een tweetal R.K,
een Anglicaanse en een Doopsgezinde, alle rond het einde van de negentiende
eeuw gebouwd toen ook hier Christenen uitblonken in een gebrek aan
eensgezindheid. In Nederland lustten we in die tijd daar ook pap van. Misschien
ingegeven door de huidige situatie in Myanmar komt de samenhorigheid gelukkig
weer duidelijk terug en de vertegenwoordigers van de meeste kerken zitten samen
gebroederlijk in de “Board” van de Myanmar Leprosy Mission. Hiernaast een
aantal Hindu en Chinese tempels gefotografeerd; er blijkt in Myanmar onderling
geen animositeit zoals in zoveel andere landen. Heb hier dan ook geen
geblondeerde onruststokers gezien.
maandag 11 februari
Een volle dag met
operaties. Om 17.00 uur hebben we een Community Based Rehabilitation bespreking
in Dr.Maureen haar kantoor. Behalve de staf van de CBR department, zijn ook een
tiental lepra patiënten uitgenodigd om hun eigen visie te geven, verder zijn
alle artsen en Dr.Mike Griffith aanwezig.
Desgevraagd zijn de
patiënten die in het lepradorp bij het ziekenhuis wonen, best tevreden. Ze
bezitten nu een huisje op een klein stukje eigen land. Dit klinkt als een enorm
project maar de afmeting van het stukje land is ongeveer 7 x 8 meter en van het huisje
een 3 x 4 meter
ofwel van een gemiddelde fietsenschuur in Nederland, en dat voor een heel gezin.
De patiënten die op land van de regering wonen zijn er jaloers op want zij
bezitten wel het huisje maar hebben geen zeggenschap over de grond waarop het
gebouwd is want die grond is meestal in pacht gegeven aan de boeren. Een oudere
dame vertelde geëmotioneerd dat de boer die de grond pacht waarop haar huisje staat, na de oogst zijn rijst in
haar huisje opslaat waardoor zij er niet in kan wonen. Hij heeft gewaarschuwd
dat als ze hier problemen mee heeft, zij weg moet en hij haar huisje zal
platbranden.
De zeggenschap over
je eigen lapje grond blijkt in veel verhalen een breekpunt om een eigen
zelfstandig bestaan te kunnen leiden en niet aan de willekeur van anderen
overgeleverd te zijn.
De patiënten in het
lepradorp prefereren het wonen daar, omdat zij er wel hun lapje grond zelf
bezitten, en daardoor veel minder kwetsbaar zijn.
Iedereen blijkt na
de bijscholing die het ziekenhuis gegeven heeft, economisch prima te
boeren. Mike vertelt van het Community
Transformation Project d.w.z om het initiatief voor de integratie niet bij de
lepragemeenschap maar bij de omgeving te leggen. Het blijkt dat als je een
lepra gemeenschap voldoende ondersteunt met bijvoorbeeld een put voor een goed drinkwater,
een kliniekje, schooltje etc de mensen in de omgeving graag van deze
faciliteiten gebruik willen gaan maken en uiteindelijk woonruimte binnen deze lepra-gemeenschap
zoeken waardoor integratie op een natuurlijke manier plaatsvindt. Op weg naar
het hotel bleek het internetcafé i.t.t. voorgaande jaren zowaar een open e-mail
verbinding te hebben en ik heb Alice en de kinderen een mail kunnen sturen. Een
lange tijd geen communicatie met thuis voelt onbehagelijk.
dinsdag 12 februari 2008
Weer een volle dag
operaties. Dr.Saw en Naw hebben geloot wie de laatste klauwhandcorrectie mocht
opereren. Hun enthousiasme kent geen grenzen. Beiden moeten nog 3 jaren voor de
overheid gaan werken voordat zij hun vergunning (“license”, een soort BIG
registratie) krijgen. Er worden manieren gezocht om hun werk in het ziekenhuis
te laten meetellen maar dat gaat volgens Mike waarschijnlijk maar deels lukken.
Saw is de doener en Naw de denker maar beiden vinden opereren erg leuk. Na een
blok discussies en de zaalronde zijn we op uitnodiging van Dr.Sah Wah Htoo
ergens samen gaan eten. Hij heeft bijna zijn hele leven als superintendent in het Mawlamyine Christian Leprosy Hospital
gewerkt en raakte hiermee zo vervlochten dat zijn pensionering met de nodige
emoties en helaas onmin gepaard ging. Zijn uitnodiging en de voorzichtige
complimenten naar dr.Maureen en Mike tonen gelukkig aan dat het oude zeer
geheeld is. Er bestaan wonderen; de verzonden e-mail is ontvangen en er lag een
antwoord van Alice dat met haar en de kids alles ok is!! Ga nu pakken om morgen
de bus naar Yangon te pakken.
woensdag 13 februari
Vandaag weer tot
16.00 uur geopereerd. Vanochtend stuurde Mike Griffiths vanuit de OPD nog 3
patiënten door waaronder een al 4 maanden
bestaande ontsteking in de hand door
een bamboe splinter, een scheef getrokken lip door een oude brandwond en
een opnieuw vergroeien van twee vingers nadat deze eerder losgemaakt waren maar
door een ondeskundige nabehandeling waren de wondoppervlakken weer vergroeid
met elkaar met nu een afwijking die
erger was dan voorheen, want een
vingertop zat vergroeid in de handpalm. Tussendoor wanneer de regionale
anesthesie van de volgende patiënt nog
moest inwerken hebben we een aantal klinische lessen doorgenomen over de
multi-drug therapie voor lepra, het protocol wanneer blijkt dat er resistentie
is opgetreden tegen een deel van de medicatie en de alternatieve medicatie
hiervoor, en de herkenning en behandeling van type 1 en type 2 immuun reacties
waardoor zenuwen beschadigd kunnen rakken. Hierna snel geluncht en daarna de
traditionele groepsfoto van en met alle geopereerde patiënten, een grappig
gezicht want er trad filevorming bij de rolstoel gebruikers en de krukkenlopers
op want iedereen vind het maken van een foto een belangrijk moment waarvoor het
geoorloofd is om links en rechts in te halen.
Daarna afscheid van
Nila en Thanda genomen. Twee dagen hiervoor vroeg de Matron mijn aandacht voor ook
een ander meisje dat al ruim een jaar MDT ontvangt en ongeveer even lang in
type 2 reactie is. Door de medicatie is haar gezicht donker gekleurd en op de
plaatsen van de reactie zelfs zwart en tuimelt ze regelmatig in een depressie.
Haar familie leeft nog maar blijkt straatarm en niet in staat om naar haar om
te zien. De Matron had een pleitende blik in haar ogen en even later hadden we
spontaan een tweede dochter financieel geadopteerd. Zij heeft nog onbeschadigde
handen met een “ulnaire” klauwhand rechts en goede voeten en wil graag als de
ziekteverschijnselen van de lepra voorbij zijn een winkeltje openen. Ze heeft
al eerder in zo’n winkeltje met lokale versnaperingen geassisteerd. Het bedrag
nodig voor het opzetten van een winkeltje is goed op te brengen en van de
besparing van een werklunch minder moet dat lukken, weet zeker dat mijn maten
dat prima vinden. Zij heeft al 7 jaren (!) zenuwuitval aan de pinkkant van haar
rechter hand met een gezwollen en gevoelige nervus ulnaris (zenuw aan de
pinkkant van de pols). We hebben een zenuwdecompressie bij de bovenarm over een
afstand van 12 cm
gedaan volgens de “selective meshing van het epineurium methode”. Na 48 uur
vertelde zij dat zij weer enig gevoel terug kreeg in de top van haar ringvinger
en ze straalde!!
In kan me fors boos
maken dat een aantal witte-boorden onbenullen in de leprawereld geen seconde
aarzelen om allerlei medicatie met forse bijwerkingen uit de kast te laten
trekken wanneer de prednison voor een neuritis behandeling weer eens gefaald
heeft. Weken en soms maanden van fors hoge doseringen van prednisongebruik hebben
ook forse bijwerkingen heeft. Op het congres in Hyderabad werd zelfs een aantal
dagen een dosis van 120 mg prednison voorgesteld om de vicieuze cirkel van
ontsteking te doorbreken. Als je op het Lepracongres dan noemt dat in zo’n
situatie een zenuwdecompressie toch overwogen moet worden omdat het een simpele
ingreep zonder complicaties is, dan krijg je zo’n dom antwoord dat het effect
van zo’n ingreep nooit goed onderzocht is, wat maar gedeeltelijk waar is, want er
is al uitgebreid over gepubliceerd. Maar desgevraagd een goed opgezette
multi-center prospectieve studie steunen
dat vertikken ze even hard en opereren aan een zenuwontsteking bij lepra blijkt
opnieuw net zo gestigmatiseerd te zijn als de ziekte zelf. Heb uit mijn dagboek
een aantal opmerkingen verwijderd die teveel rieken naar misplaatste
chirurgenhumor maar deze boze passage laat ik staan want ik ben verrekt nijdig
over deze situatie.
Zoals
altijd spannend of we alles op tijd zouden klaar krijgen maar na de laatste
zaalrondes waarbij verlegen patiënten net zo verlegen een afscheidscadeautje
aanboden (eigenlijk is de dank aan mijn kant), de formele afsluiting van de
cursus. Voor Alice werd een klein sieraad als dank meegegeven. Weet zeker dat
Alice dolgraag een paar dagen hier had willen zijn, al was het maar omdat alles
wat je hier beleeft zich zo moeilijk in woorden laat vatten. Haar komst had
waarschijnlijk gemaakt dat we de helft van de patiënten hadden geadopteerd. Dr.Mike
Griffith stelde in zijn afscheidpraatje dat onze zorg voor de leprapatiënten
een parallel heeft met de vluchtelingen zorg: onze leprapatiënten zijn ook
vaak ontheemd, ontkend, ongewenst en in een zeer kwetsbare positie waar vaak
misbruik van gemaakt wordt. Hij eindigde met
zijn Mission Statement: “We’ll
bring them a new life in a new home”.
Na een snelle
douche en een vlugge hap, naar de bus terug naar Yangon.
donderdag 14 februari 2008
De busreis verliep
buitengewoon voorspoedig. Was zo “tevreden-moe” dat ik bijna de hele reis heb
kunnen slapen. Vanochtend vroeg aangekomen en na een douche nog een paar uur
geslapen. Mike vertelde tijdens het ontbijt enthousiast van zijn plannen om op
andere locaties in Myanmar projecten te steunen waar ook lepra- en niet
leprapatiënten gezien kunnen worden zodat ze niet meer dagenlang in de bus (los
van de kosten van de reis) hoeven te zitten om behandeld te worden. Ga dadelijk
naar het nieuwe kantoor van TLM Myanmar en dan nog wat inkopen doen.
vrijdag 15 februari 2008
De laatste dag van
mijn verblijf in Myanmar, en weer ga ik als een verrijkt mens weg.. Ik heb me
afgevraagd wat telkens zo’n voldoening geeft in dit werk, want ook thuis heb ik
een wereld-baan-met super-collega’s, gemotiveerde verpleegkundigen en
secretarie en zeer inspirerend en uitdagend werk.
Het is erg
persoonlijk wat zo trekt. De meeste mensen die ooit met dit werk “besmet”
raakten, kunnen er klaarblijkelijk nooit meer permanent afscheid van nemen. Het
rijke Westen met haar Christelijke tradities heeft absoluut geen eigen patent
op het pogen om iets voor de kansarmen in onze wereld te betekenen. Ik heb een
aantal goede en gerespecteerde vrienden die zichzelf labelen als humanisten,
overtuigde atheïsten, agnosten, iets-isten etc en die enorm sociaal betrokken
zijn bij hun medemens. Vlak bij de YMCA in Delhi staat een indrukwekkende en
gastvrije tempel van de Sikh waar dagelijks eten aan duizenden armen wordt
uitgedeeld en waar zij gratis medische zorg kunnen krijgen, hierbij geholpen
door talloze vrijwilligers. In het credo van alle Wereldgodsdiensten staat hulp
aan de armen voorgeschreven, een eerste stap in het beoefenen van
naastenliefde. Het Christelijke liefhebben van ook je vijanden gaat nog iets te
ver.
En toch heeft dit werk met mensen die lepra
gekregen hebben, iets unieks voor ons. Het verbindt mij persoonlijk dieper, is
grootser, fundamenteler, het is iets dat niet goed benoembaar is maar een absolute
essentie raakt , en mogelijk eenzelfde emotie oproept die ooit Jezus voelde
toen hij op een bepaald moment leprapatiënten tegenkwam en “bewogen” werd.
Alles bij elkaar opgeteld ben ik dus een
zeer bevoorrecht mens.
De tocht van Yangon
naar Kuala Lumpur verliep vlekkeloos maar ik wist niet dat de reistijd van de
international naar de domestic airport minimaal 45 minuten kost. Ik had 90
minuten overstap tijd en Air Asia sluit de counter 45 min voor vertrek. Dus
daar stond ik te balen. Moest een nieuw ticket kopen en overnachtte in het Da
Palma hotel; in de spits ruim een uur rijden aan de rand van Kuala Lumpur.
zaterdag 16 februari
Moest om 04.45 op
en had en taxi om 05.00. Werd afgehaald in Tawau en in 75 min naar Seporam
gereden waarna een speedboot tocht van 30 min.
Kapalai Dive Resort
is op palen gebouwd duik-resort met een netwerk van verbindingen naar rijen
houten huisjes. Prima voor elkaar; ik zit geheel privé in no 8 in de Sipadan Wing met zicht
op de zonsondergang die ik door de bewolking echter nog niet heb mogen zien.
Het duiken is fantastisch. Ik heb gekozen voor het schema van om 05.30 naar
Sipadan en daar 2 duiken. Na het ontbijt een derde duik bij Mabul of het eigen
rif.
maandag 18 februari 2008
Heb het gevoel hier
echt bij te komen want ga vroeg duiken en ben elke middag nog in staat om een
tijd te slapen. Gisteren mr.Rooney ontmoet; prima kerel die mij Anna’s kettinkje terug gaf. Heb een spannende Ludlum
“The Bourne Betrayel” en zak heerlijk
weg in een cocon. Geen nieuws van de kinderen. Ben licht ontluisterd dat er geen berichtje deze
weken af kan maar sympathiseer met mijn ouders die ik zelf eigenlijk ook
nauwelijks geschreven heb.
Er is geen WIFI op
het uitkijkplatform voor de zonsondergang, maar wie weet is die er morgen wel. Vandaag
was het best buiig en uit het water komend toch ook koud. Alice schrijft dat
het thuis ’s nachts 10 graden vriest dus wat valt er te zeuren; het is hier
toppie!! Het is weer voedertijd. Meestal eet ik solo. De meeste gasten zijn
Japanners, het schijnt vakantietijd daar.
dinsdag 19 februari
Ik heb vandaag
gedoken met Jon, een Brit. Gezelschap gekregen in de duikgroep van 4
Palestijnen waarvan 3 in
Amman, Jordanië wonen en de vierde, Khaled, in Dubai waar hij voor een
Belgische firma wekt die lampfittingen verhandelt. Prima lui. Uiteindelijk kwam
ook de politiek op tafel en het onbegrip voor de houding van het Westen. Het
komt er kortom op neer dat naar hun mening na de Amerikaanse inval in Irak de
situatie daar instabieler is dan ooit. Ook de situatie in de West Bank en Gaza
vinden ze belabberd. Hun eigen leiders vinden ze incompetent, corrupt en
egocentrisch. Als eindresultaat vrezen ze voor een verlies van de West Bank,
die zal opgaan in Jordanië, en van de Gazastrook die ingelijfd wordt bij Egypte.
Dit zou het einde van een Palestijnse staat betekenen.
Dat het Westen de
Palestijnen offert komt naar hun mening door de gemanipuleerde publieke opinie
die veel beter gedirigeerd wordt vanuit een rijke Joodse lobby. ”Who cares when
innocent Palestinian civilians die; but when one Israeli dies it is front page
news, the ratio of the death tolls in both camps speaks for itself!!” Het zijn
allemaal hoog opgeleide en zeer voorkomende Palestijnen die een tijd in het
Westen gewoond hebben en beide kanten van de zaak proberen te begrijpen. We
nemen afscheid met de wens elkaar ooit nog eens te ontmoeten en onze deuren
zullen voor elkaar open staan.
Lets go home, Biesje is waiting. Morgenochtend om 06.30 gaat de boot.
woensdag 20 februari 2008
Zit mijn dagboek bij
te werken op de luchthaven van Tawau. De Ludlum is eindelijk uit wat iets heeft
doen interen op de slaap; straks een tukje aan boord?
Met enige moeite
het Swiss Hotel gevonden omdat de aanwijzingen van voorbijgangers nogal uiteen
liepen. Aan de achterzijde is de Chinese Market, een dubbele rij kraampjes met
voornamelijk namaak merk-horloges, tassen etc en aan de zijkant eetstalletjes
en winkels. Vandaag aanrommelen, mag de kamer tot 18.00 houden!
Op de Chinese Markt
een serie kettingen voor Alice en haar vriendinnen gekocht. De verkopers van de
kettingen leken Tibetaanse maar bleken uit Manang (Nepal) te kopen dus ik heb
mijn Nepalees weer opgehaald. Na een luie tuk die extra goed van pas komt nu mijn
KLM vlucht pas om 01.00 vertrekt, heb ik een voetreflexmassage van 30 min. gehad
door een oudere dame genaamd Li die echt prima was. Wist niet dat je voeten
inderdaad een WIFI naar de rest van je lijf hebben want zo voelde het echt.
Forse tip. En nu saai wachten op het vliegtuig.